Tongelre - rondom de Picus

 

Aan de Kanaaldijk-Noord in Tongelre, waar vroeger de hijskranen de bomen uit de vrachtschepen tilden en je als fietser moest uitkijken dat je niet omver gereden werd, staat het appartementencomplex Picus Oost.

Weg is de bedrijvigheid, geen jankende kettingzagen meer van de houtzagerij, maar rust en woongenot overheersen.
Het gebied heeft een woonfunctie gekregen, en alleen het af en toe voorbijkomende verkeer verbreekt de stilte.



Ben Postema maakte op 8 juni 1938 deze foto van dezelfde plaats. Hier lag ook de toegangspoort naar houthandel Hardenbroek & Langenhuizen.
De oude gashouder die tijdens de oorlog in vlammen zou opgaan staat nog overeind.

Links in de verte is de hefbrug te zien, alsmede de toren van de Paterskerk.

 



Een nieuwe foto van een heel oud plekje. De gebouwen staan allemaal op de monumentenlijst. Vanaf de elektrische hefbrug over het kanaal uit 1931 kijk je recht de Tongelresestraat in. Links het huidige DAF-museum, voorheen bier-brouwerij "De Valk" en nog later IJsfabriek Coolen. Daarachter is nog net de directeursvilla van de Picus zichtbaar.
Rechts op de hoek het voormalige café De Hefbrug, De Valk of Havenzicht. Bij de aanleg van de hefbrug in 1931 hoefde de weg niet meer zo schuin te lopen en werd hier de kanaaldijk afgegraven.


Als aanvulling op deze pagina liet Dinie Valk ons weten dat er in 1949 bij het café achterom aan de Tongelresestraat 62 een fotograaf was gevestigd en wel H.A. van Bragt. Je kon hier nieuwjaarskaarten voorzien van een eigen foto kon laten maken. Je moest dan steil naar beneden een hekje door, waarna je in een (toen ook al) verwaarloosde tuin kwam. Dat was de ingang.


Om weer naar binnen te kunnen kreeg het café een trapje bij de voordeur en verdween de veranda aan de voorkant. Er kwam een nieuwe veranda aan de rechterkant.
Ook aan de overzijde bij het IJsfabriek werd de kanaaldijk afgegraven.
In het water aan de overkant van het kanaal ligt een bootje met ernaast een stapel kistjes. Op het bord staat "Van Strien & Co - Uw adres voor levende paling". Erachter liggen de bomen van de Picus opgestapeld.




Op deze alleroudste foto staat hetzelfde café, maar dan nog zonder verdieping.
Het was een zeer bekend bierhuis dat werd bestierd door F. Klaassen, kroeg-baas en sleepbootvaarder.
Daarvoor beschikte hij over twee oude, versleten paarden. Hij had twee zoons die hij belast had met de leiding van het slepersbedrijf.
Links ziet u de villa van Van Laarhoven, koopman in zand. Er liep een weggetje langs waar Hout- en Timmerfabriek “De Rietvink" stond, genoemd naar de rietplas die erachter lag.



Fanny van Ree zond ons deze bijzondere foto van haar overgrootouders, genomen op 11 oktober 1920 voor Bierbrouwerij "De Valk" aan "den Tongelreseweg".
Het echtpaar P. Jacobs-Naaikens vierde toen onder overgrote belangstelling hun Gouden Bruiloft. Van de eerste brug over het kanaal tot aan de grens van de voormalige gemeente Tongelre (nabij de Valklaan-red.) was de straat versierd met erepoorten en dennen, voorzien van bloemen en strikjes, zoals zelden of nooit bij zulke gelegenheden werd gezien.

Geruime tijd waren de bewoners van de Tongelreschen weg, onder leiding van de feestcommissie: de heren de Kanter, Suring, v.d. Werf, Brekelmans en J. van Thuil in de weer geweest het gouden paar een dag te verschaffen die zou getuigen van de grote toegenegenheid die men voor het geachte en alom gekende paar had. In de erepoorten prijkten prachtige opschriften met de jaartallen 1870 - 1920.
Voor het huis van het gouden paar bood de versiering met levende planten en bloemen een ware lusthof.
Op de erepoort voor de woning prijkte het volgende opschrift:

Vijftig jaren van wel en wee
Mocht Gij in den echt beleven,
Smeeken wij den goeden God U er nog meer te geven;
Dus viert thans feest
Aan dit groot geluk gewijd,
Te midden van Uw kroost,
Met 't hart vol dankbaarheid.

De rijk versierde en met honderdtallen vlaggen bestoken straatweg baadde in een zee van electrisch licht.
's Morgens om ongeveer 9.15 uur arriveerde het gouden paar aan de kanaalbrug per landauer, bespannen met 2 paarden, vooraf gegaan door 3 rijtuigen, waarin gezeten waren een 20-tal bruidjes en gevolgd door een 7-tal rijtuigen, waarin hadden plaatsgenomen hun dankbare kinderen met familie en de feestcommissie. Onder een daverend hoera van vrienden en bekenden zetten de paarden de eerste stap onder de prachtige erepoort, de weg volgend tot aan de parochiekerk Villapark, aldus het Eindhovens Dagblad.

De heer P. Jacobs overleed in 1927, zijn vrouw een jaar later. Zij waren ruim 56 jaar getrouwd.
Een groot deel van hun huwelijk waren zij woonachtig in Stratum (later Tongelre) aan de Tongelresestraat 68 tegenover de Bierbrouwerij. Van oorsprong afkomstig uit Lage Mierde hadden zij daar al hun grond verkocht om in Stratum te gaan rentenieren en hun kinderen een goede start te geven. Zij kregen elk een eigen huis. Enkele dochters huwden met de gebroeders Van Laarhoven, o.a. handelaar in "alle soorten fijn en grof rivierzand, fijne tuin- en betongrint" aan het kanaal en met slager Stolwerk aan de Geldropseweg, waar Van den Akker later zijn Mercator College begon.


De slagerij van Stolwerk-Jacobs aan de Geldropseweg. Links zijn nog net de ramen van de Wollenstoffenfabriek van Von der Nahmer zichtbaar (achter het muurtje).

Op de foto v.l.n.r. de knecht die de vleeswaren per bakfiets rondbracht, Martinus Stolwerk en zijn echtgenote Petronella Jacobs.



Een briefhoofd van N.V. Houtindustrie Picus v/h J. Bruning en Zoon uit 1918

De Tongelrestraat loopt hier van links (kanaalzijde) naar rechts richting Tongelre. Het huidige DAF-museum is net niet te zien, maar de woning van de directie, de rails die de straat kruist, de shed-daken van de fabriek en een rijtje woninkjes staan er allemaal op.
Met maakte dit soort tekeningen als briefhoofd voor het bedrijf. Het toont vaak een overdreven grote voorstelling van het geheel. In dit geval is er echter niets overdreven; de Picus was zo groot.



Picus - een stukje geschiedenis
Jean Brüning, afkomstig uit het Duitse Langendiebach, werd geboren in 1863 en kreeg vanaf 1891 de leiding over de machinale sigarenkistenfabriek die zijn vader Johann in 1883 had opgericht.

Brüning wist het bedrijf snel uit te bouwen. De stormachtige groei ging gepaard met de bouw van een nieuw ketelhuis, een machinehal, een magazijn, een locomobiel, een vergroting van de houtdrogerij enz. Omdat men in 1912 wilde beginnen met de productie van meubels en daarvoor nieuw kapitaal nodig was werd het bedrijf omgezet in een naamloze vennootschap, de N.V. Picus (latijns voor specht). De eerste elektrische machines werden aangeschaft en in 1913 werden er nieuwe fabrieksgebouwen in gebruik genomen.
In 1916 zorgden 365 arbeiders voor de produktie van meubels en platen van gelijmd hout, triplex, multiplex en sigarenkisten.

Nadat men rond 1937 begon men met de fabricage van massieve binnendeuren volgens moderne technieken lag de fabriek in de oorlogsjaren enige tijd stil. In het begin van de jaren '50 gold de N.V. Picus nog als een van de grootste ondernemingen van Eindhoven, waarin honderden mensen werkten.

Zelfs in 1970 nam Picus nog een compleet nieuwe fineerschil- en droogafdeling in gebruik, die gold als de modernste van Europa. Toen het bedrijf in 1983 bij het 100-jarig bestaan het predikaat "Bij Koninklijke beschikking Hofleverancier" werd toegekend, werd hier vanwege de economische recessie nauwelijks aandacht aan besteed. In 1993 ging het bedrijf failliet. Slechts de deurenfabricage bleek levensvatbaar en werd door een nieuwe eigenaar middels een fusie voortgezet in het Friese Grouw onder de naam "Van Vuuren Deuren".


De fabricage van sigarenkistjes bij de Picus vlak voor de oorlog.

De machine, waar deze jongedame aan werkt, is een hechtmachine. Hier werden de bodems aan de kistjes bevestigd met nieten. Het ijzerdraad voor die nieten zat op een grote spoel op de machine.



Achter de linkermuur lag een deel van de Picus-fabriek. Na het tweede torentje begon links de Lakerstraat en is nog juist het dak te zien van het huis op de hoek. Deze foto van de Tongelresestraat is genomen vlak na de directeurswoning in de richting van Tongelre vóór 1920.

In 1920 werden Tongelre en Stratum bij Eindhoven gevoegd en werd de grens verlegd naar het Eindhovens kanaal.




De prachtig gerestaureerde voormalige directeurswoning van Picus aan de Tongelresestraat 29, een gemeentelijk monument, staat eenzaam op zijn nieuwe buren te wachten. De fabrieksgebouwen zijn gesloopt.

In het wegdek liggen nog de restanten van het oude goederenlijntje waar men met karretjes de weg overstak.

De huisjes aan de overzijde hebben er nog jarenlang gestaan, maar zijn nu dan toch vervangen door appartementen.




En dit zijn ze dan, in de volksmond genaamd de "Picushuisjes" in 1984 gelegen aan de Tongelresestraat 72-70 en 68. Zij stonden schuin tegenover de directeurswoning van Picus richting kanaal. Achter de linkerwoning lag een paardenstal. Nabij het kanaal woonden veel teugelaars, die hun paarden verhuurden om boten over het kanaal te slepen. Later werden ze verbouwd tot kantoorruimte voor Picus zelf. Hier vonden de afdelingen Personeelszaken, Loonadministratie en Efficiencybureau onderdak.



Volgens ingewijden was er sprake van een cafeetje in de meest linkse woning. Maar of je een stille drankhandel nu een cafeetje mocht noemen? Afijn, bij de "Zwarte Kraai" kon je op alle uren terecht om je drankvoorraad aan te vullen. Niet verder vertellen, denk erom...


Het appartementsgebouw dat nu tegenover de directeurswoning staat, gezien vanaf het braakliggende terrein "Picus West".
Nog niet zolang geleden keek je hier tegen de oude fabrieksmuur van de Picus aan. Het terrein is door de gemeente aan een project-ontwikkelaar verkocht.

Wat er dan komen zal?




Hoek Tongelresestraat-Lakerstraat 61.
Oogverblindend wit staat dit prachtige pandje te stralen in de zon.

Eens waren dit de sigarenfabriek en woonhuis van Crielaars en Müller.

Later kwam er in het linkergebouw een boteropslagplaats waar het niet al te fris aan toe ging en nog later verhuisbedrijf Gebroeders Van den Eijnden.



Fotograaf van de Moosdijk vereeuwigde dit plekje in oorlogstijd (1943).

 

 

 


Bronnen: 2004 - Fanny van Ree, Hans van Melis, Jan Spoorenberg, Tonny van den Boomen, Herman de Groot, Marianne Valk, Regionaal Historisch Centrum Eindhoven, Picus Historie