Woensel - De overweg der zuchten

 


Koninginnedag 30 april 2004:
zou het veelal jonge publiek dat de overweldigende creatie van Fuksas in het winkelcentrum aan de Piazza over zich heen laat komen, weten wat dit stukje stad in de laatste eeuw heeft doorstaan?

Vorig jaar was het 50 jaar geleden dat het hoogspoor werd aangelegd en daarmee verdween de Woenselse overweg voorgoed van het toneel.


Waar nu de Bijenkorf en Piazza beginnen liep tot 1953 een overweg, die tot 1920 de grens vormde tussen Eindhoven en Woensel.
Omdat de overweg gemiddeld zo'n 45 minuten per uur gesloten was, werd in 1926 een voetbrug aangelegd. Deze is linksonder in beeld zichtbaar. Het was echter geen oplossing voor de talloze voetgangers en fietsers die tijdens het spitsuur wilden oversteken. Hij werd dan ook spottend de "overweg der zuchten" genoemd.



Al jarenlang werden er plannen gemaakt voor de aanleg van een hoogspoor om het probleem van de Woenselse overweg op te lossen. Door geldgebrek en oorlog werden deze steeds uitgesteld.
De vele vernielingen in dit gebied door bombardementen tijdens de Tweede Wereldoorlog vormden een mooie gelegenheid dit probleem in het wederopbouwplan mee te nemen. Op 28 november 1953 was het dan eindelijk zover: het hoogspoor werd officieel in gebruik genomen.


Ter gelegenheid van de opening gaf dagblad "Oost-Brabant" een speciaal feestelijk krantje uit, voorzien van allerlei wetenswaardigheden en verlucht met cartoons, gedichten, foto's en aardige plaatselijke advertenties.




Voor de laatste maal mocht het beruchte lied van de bomen van de overweg klinken:

De Bomen van de Overweg

De overweg in onze stad, dat is zo'n groot gebrek,
het wachten voor dat lamme ding, dat maakt je half-gek
Maar dikwijls toch, dan ben je blij, dat zulk 'n ding bestaat.
Je hebt altijd 'n mooie smoes, wanneer je bent te laat.
Want zit je dan soms in 't nauw, dan zing je maar heel gauw:

Refrein:

De bomen van den overweg, die hèbben het gedaan,
Die waren dichtgegaan,
Toen moesten we blijven staan,
Ja, ik heb altijd reuzestrop, en ik heb altoos pech,
Met die bomen van de overweg

Toen onlangs eens 'n Woenselnaar, te lang lei op één oor,
De Philipsman, op 't nippertje, fietst rap naar zijn kantoor,
Daar hoort hij plots het al negen slaan,
Ziel tergend, voor z'n neus, de bomen nedergaan,
O jee, roept dan de Philipsman, dat is toch ongehoord,
Want wie te laat op 't werk komt, die vindt gesloten poort

Refrein: De bomen van de overweg.

Een vriend uit Eckart wou 'n domme streek begaan
Hij zou gaan trouwen, de slamiel! De grote dag brak aan,
Maar wie verscheen op 't stadhuis? Geen bruidegom en bruid,
De pa-in-spé had zich bedacht en trok er tussen uit!
De bloemen verflensten en 't feest ging niet door
Doch de Stratummers lachten en zongen in koor:

Refrein: De bomen van de overweg.

Niet lang geleden was er brand, want "Vrijdag" stond in vlam
Men belde gauw de brandweer op, die pijlsnel naderkwam,
Toch duurde 't langer dan een uur voordat de spuit verscheen,
Toen was er niets meer over dan...., een zielig hoopje steen
En heel de brandweer gilde luid:
Het is niet onze schuld, verbruid!

Want: Refrein: De bomen van de overweg enz.

Een vrouw sprak 'ns tot haar man, het uitgaan is zo duur!
Je kunt wel naar "De Bonte Os", maar thuis om elf uur.
Laat 's avonds zat hij in 't café, zó zat als een kanon,
Toen plots het klokje twaalf sloeg, liep hij zo hard hij kon,
Zijn vrouw riep: Waarom ben jij zó laat, schavuit
Hik-snikkend, kwam het eruit:

Refrein: De bomen van de overweg.

Helaas vermeldt het krantje niet wie de schrijver is van dit lied.

Onlangs reageerde de kleinzoon van de schrijver van bovenstaand lied met de volgende informatie:

Zeer geachte redactie.,
Het is leuk om door familie in Eindhoven te worden gewezen op Uw site.
Voor wat betreft deze overweg het volgende;
Het liedje is geschreven door de vroegere conferancier en explicateur van
de Cinema bioscoop Frans Vilé.
Hij heeft mij dit liedje geleerd nog voor zijn dood in 1948 te Amsterdam.
Overigens is er een couplet niet in Uw tekst opgenomen.
Deze tekst is
Jantje moest van moeder laatst een boodschap naar de stad,
hij keerde terug en snikte luid en beefde als een blad.
Mamatje vroeg'Wat is er Jan, je centjes toch niet zoek?"
Maar Jantje zei "nee moedertje er zit wat in mijn broek.
Maar lieve deugd, hoe komt dat dan?
En snikkend zei ons Ja-an,
refrein.
Uw informatie voor de lezers is hiermee dus weer iets completer geworden
Met vriendelijke groet,
Edward Vilé (kleinzoon van Frans)


Rechts: het hoogspoor in volle glorie.

Achter het viaduct steekt de toren van de Antonius-kerk omhoog, de kerk die na de Tweede Wereldoorlog nog volledig was hersteld, maar moest verdwijnen omdat de hele parochie was gesloopt.

De Utrechtse beeldhouwer Joop Hekman kreeg de opdracht om zeven grote staande beelden en een liggende beeldengroep in Franse kalksteen te maken ter versiering van de viaducten.




De beelden symboliseerden het jonge bloeiende Eindhoven, de elementen land, lucht en water (Emmasingel-viaduct), licht, geluid, tabak en textiel (Demer) en handel en verkeer (Vestdijk).

Helaas waren de beelden niet bestand tegen de weersinvloeden. Zo kon het gebeuren dat in juli 1986 een beeld spontaan van zijn voetstuk viel.

Rechts naast het spoor de gevels van Perry Sport en de Bijenkorf.




Door de nieuwe spoorlijn een flink eind richting Woensel op te schuiven ontstond tot 1965 een grote lege vlakte (rechts).
De oude straatjes die er lagen werden gesloopt, zoals de Fellenoord, de Oude Bogert, Voetbrugsteeg, Christinalaan en Dwarseindje. Op de achtergrond de Boerenleenbank (Rabo) in aanbouw en rechts de Vestdijk-tunnel.
Denk bij je volgende bezoek aan de Bijenkorf ook eens aan deze straatjes en hun bewoners en probeer je de oude stoomlocomotief voor te stellen die daar ter plekke moest rangeren...



Op 18 maart 1969 kon burgemeester Witte eindelijk het eerste Bijenkorf-filiaal in Zuid-Nederland openen, ontworpen door de Italiaanse architect Gio Ponti en Th. Boosten uit Maastricht.

Het warenhuis had een inhoud van 115.200 kuub, 3000 m toonbank en telde 700 personeelsleden. De ernaast gelegen Piazza, het visitekaartje van de Bijenkorf, zou de brug moeten slaan tussen het warenhuis en de rest van de stad.



Op 18 september 1970 kon het Piazza Center officieel zijn deuren openen: de winkels waren in werkelijkheid al een half jaar open! Het was een geheel overdekt winkelparadijs met allure van vijf etages.
Elke verdieping kreeg een eigen kleur en de naam van een stad, zoals Parijs, Londen, Rome, Wenen en Stockholm.
Er waren winkels, bars, een restaurant en een beautyfarm. Het gebouw had maar liefst zeven roltrappen en er was een ondergrondse verbinding naar de Bijenkorf.




Op deze oude foto uit 1938 wachten de fietsers en voetgangers voor de overweg aan de Fellenoord.

Rechts een winkel voor bedrijfs- en werkmanskleding, links een rijwielreparatie-inrichting.

Op de achtergrond de bekende toren van Philips Gloeilampen.

Had men haast, dan kon de fiets ook over de voetgangersbrug worden meegenomen. Hoe dat ging, vertelt Ad Reniers, die er net na de oorlog dagelijks overheen moest:


"Ik ging vanaf 1948 iedere morgen vanuit Woensel naar de HBS van het Sint-Joriscollege. De overweg was altijd dicht, dus moest ik mezelf met mijn fiets met zware schooltas op de bagagedrager met levensgevaar over de brug zien te wurmen. Ik hoefde de fiets niet te dragen, want er waren fietsbandengeulen aan beide zijden van de brug. Het omhoogduwen van de zware fiets door een 12- à 13-jarige jongen was een hele prestatie, maar aan de overkant omlaag was nog veel erger. De fiets had namelijk maar een rem: één rubberen blokje op het voorwiel. En dat was te weinig om de fiets in het gareel te houden. Gelukkig ben ik steeds heelhuids met de fiets omlaag gekomen, maar ik ken jongens die het niet gehaald hebben, waarvan de fiets naar beneden is gestort die daarna dus finaal vernield was."


Op de afbeelding rechts zijn twee kaarten over elkaar heen gelegd. De lichtgele, tamelijk brede wegen geven globaal de huidige situatie weer (2004). De overige wegen zijn grotendeels verdwenen of verlegd.

De huidige spoorlijn is geprojecteerd over het horizontale stuk Lijmbeekstraat.

De oude spoorlijn ligt ter hoogte van de Parallelweg (helemaal onderaan).

Bij de rode pijl bevond zich de Woenselse overweg.

Bij de samenstelling van deze kaart is de uiterste nauwkeurigheid betracht. Toch kunnen er zich afwijkingen voordoen. Onze excuses hiervoor.